اسما

یک سایت دیگر با وردپرس فارسی

سازمان چیست؟

سازمان چیست؟

امروز جوانان باید فنون کار کردن در سازمانها را بیاموزند، همان طور که پدرانِ آنها برای زندگی ناچار بودند؛ امور کشاورزی را یاد بگیرند(Scott,1992,p.1). کسانی که به نظریه پردازی در عرصه مدیریت و سازمان پرداخته اند، دارای زمینه های علمی و تجربی متنوعی بوده اند؛ از این رو تعاریف متنوعی هم در این زمینه بیان شده است :

  • دو یا بیش از دو نفر که با یکدیگر در یک قالب ساختار یافته برای دستیابی به هدفی مشخص و یا مجموعه ای از اهداف فعالیت می کنند (Stoner et al., 1995, p.6).
  • سازمان عبارت است از مجموعه ای از افراد که با یکدیگر کار می کنند و اقداماتشان را برای دستیابی به اهداف مشخص هماهنگ می کنند (Jones et al., 2000, p.5).
  • سازمان عبارت است از هماهنگی عقلانی فعالیت های تعدادی از افراد برای دستیابی به هدف یا مقصد روشن مشترک از طریق تقسیم کار یا وظیفه با استفاده از سلسله مراتب اختیار و مسئولیت (Mcauley, 2007, p.12).

در مجموع می توان گفت سازمانها ماهیتی اجتماعی دارند که با پیوند و تعامل با محیط بیرونی خود و بر اساس اهدافی که بر عهده دارند، ساختاری خردمندانه یافته اند و فعالیت هایشان در قالبی نظام مند هماهنگ می شود (Daft, 2010, p.11).

عناصر تشکیل دهنده سازمان

لیویت، عناصر سازمان را در قالب مدلی به 4 دسته ساختار اجتماعی، مشارکت کنندگان یا کنشگران اجتماعی، اهداف و فناوری تقسیم می کند. ساختار اجتماعی؛ به جنبه های تنظیم کنندگی، قالب بندی و الگو سازیِ روابط میان مشارکت کنندگان در سازمان اشاره دارد. مشارکت کنندگان؛ کلیه افرادی هستند که به سازمان کمک می کنند تا سازمان به اهداف خود نایل آید.

اهداف بیانگر نتایج مطلوب برای سازمان است و فناوری نیز سازوکارهای تبدیل ورودی ها به خروجی ها است. علاوه بر اینها، هرسازمان در یک محیط فیزیکی، تکنولوژیکی و فرهنگی-اجتماعی فعالیت دارد که باید خود را با آن تطبیق دهد (Ibid, pp.16-20).

عوامل و منابع در اختیار سازمان

همان گونه که جورج توی گفت؛ همه ما مدیران زندگی خود هستیم و فرآیند مدیریت در تمامی فعالیت های انسانی به چشم می خورد (). در 150 سال اخیر، مدیریت به عنوان چارچوب اصلی و تاروپود دگرگونی و تحولات اقتصادی-اجتماعی در جهان ایفای نقش نموده است (Tiernan & Morley, 2013, p.2).

عوامل سازمانی که امروز در قالب 7M (انسان، مواد اولیه، پول، ماشین آلات، روش ها، بازارها و مدیریت) می شوند باید به گونه ای کارا، اثربخش و سودآور سازماندهی شوند؛ تا اهداف سازمان خود را محقق کنند. در این میان مدیریت در صدر الویت ها است (Yogendra, 2011, p.35).

عوامل و منابع سازمان که در اختیار مدیریت قرار کی گیرند را می توان در 4 دسته کلی تقسیم کرد :

1. سرمایه انسانی : همکاران هر سازمان با ارزش ترین منبع آن سازمان هستند که مدیران مسئولیت دارند، تا کارها را از طریق آنها به انجام رسانند. جیم کالینز در کتاب معروف از خوب به عالی خود بیان می کند، سازمان های برجسته پیش از آن که مسیر و هدف خود را مشخصص کنند، اقدام به انتخاب افراد شایسته نموده اند. جدیدترین رویکردهای مدیریت بر توانمند سازی کارکنان، فراهم نمودن فرصتهای یادگیری و مساعدت میان کارکنان برای دستیابی به اهداف مشترک استوار است.

2. منابع مالی : نقدینگی و تامین مالی مناسب، نیازمندی حیاتی امروز هر سازمانی است. بودجه ریزی و فرآیندهای حسابداری درآمد ها و هزینه ها در دوره های زمانی مشخصی، نیاز هر مدیر سازمانی است.

3. منابع فیزیکی : انجام وظایف، نیازمند منابع کافی مادی(جریان نقدینگی) و فیزیکی(ابزارآلات) است که در قالبی مشخص، سازوکارهای کنترلی نیز برای آنها وجود دارد. مدیران سازمانها، مسئول تجهیز کردن محیط های کار و تامین تدارکات و مواد اولیه مورد نیاز اقدامات کارکنان خود هستند.

4. منابع اطلاعاتی : تصمیم گیری های بهینه و انجام کارا و اثربخش فعالیت ها نیازمند داده ها، اطلاعات و دانشی است که باید در سراسر سازمان به اشتراک گذاشته شده باشد.

شایستگی های محوری

مهم ترین دلیل موفقیت سازمانها، تمرکز مستمر بر روی چیزی است که در مقایسه با سایر سازمان های مشابه زیست بوم خود، به عنوان بهترین در تامین و ارائه آن شناخته می شوند. این بهترین شناخته شده و بهترین اجرا شده ها، شایستگی های محوری سازمان هستند. این دلایل سرآمدی سازمان، در گذر زمان باید تکامل یابند و در ارتقاء تجربیات سرمایه های انسانی و معنوی وحتی سوددهی سازمان اثر قابل توجهی یابند. (Plunkett et al., 2008, p.133)

فلسفه وجودی سازمان ها و اهمیت سازمان

استونر معتقد است که هدف از مطالعه سازمان ها، یادآوری گذشته؛ سامان بخشیدن به زندگی کنونی و ساختن آینده است (Stoner et al., 1995, pp.1-8). ریچارد دفت هم دلایل زیر را بابت اهمیت سازمانها می گوید:

1. جذب و گردآوری منابع برای دستیابی به اهداف و نتایج مطلوب

2. تولید کارآمد کالاها و خدمات                          3. تسهیل نمودن نوآوری

4. انطباق پذیری و تاثیرگذاری                               5. به کارگیری فناوری های نوین و فناوری اطلاعات

6. سازگاری با چالش های مستمر و متنوع، موضوعات اخلاقی و….

سازمان، موجودیتی هدف دار

اهداف و کمّ و کیف دست یابی به آن اهداف، شاخصه ای است که سازمان را از سایر نظامات اجتماعی متمایز می سازد. اهداف، علاوه بر آن که رکنی جهت ساز برای سازمان هستند؛ کارکردهای دیگری نیز می تواند داشته باشد. اهداف می توانند استانداردهای عملکرد را تغییر دهند، برنامه ای برای ارزیابی و بهبود فعالیت های سازمان را فراهم سازند، در ساختار، فرهنگ سازمانی و فناوری های به کار گرفته شده اثر گذارند و تعهد فردی و انسجام سازمانی را ایجاد کنند. ماهیت و ویژگی های سازمان برای اعضا و سایر افراد بیرون از سازمان از طریق اهداف سازمان قابل شناسایی است.

یکپارچگی اهداف

اعضای سازمان ممکن است در عمل دارای اهداف متمایز و حتی متناقض با اهداف رسمی سازمان خود باشند. اهداف غیررسمی ممکن است از برونداد تصمیمات و اقدامات انجام شده در سازمان استنباط شده باشد چرا که اعضا هر یک می توانند ادراکات متفاوتی از اهداف سازمان و انگیزه های متفاوتی داشته باشند. یکپارچگی اهداف یعنی بین اهداف فردی و سازمانی تا جایی که امکان دارد سازگاری و هم راستایی حاصل شود. این مهم با فراهم شدن فرصت ارضای نیازها و اهداف کارکنان از طریق مشارکت در اهداف سازمان فراهم می شود. در غیر اینصورت شاهد بروز تعارضات و خدشه دار شدن انسجام سازمان خواهیم بود که در محیط رقابتی کنونی فرصت همسازی و توانمندسازی را از آن سازمان خواهد گرفت.

نوع شناسی سازمان ها

سازمان ها براساس معیارهای مختلفی به دسته های متعددی تقسیم می شوند ():

1. برمبنای اندازه (بزرگ، متوسط و کوچک)           2. بر مبنای نوع صنعت (خدماتی و تولیدی)

3. بر مبنای نوع بخش (عمومی، دولتی و خصوصی)   4. بر مبنای جایگاه قانونی (مالکیت انفرادی، شراکت و…)

5. بر مبنای ذی نفعان اصلی (انجمن های مبتنی بر منافع متقابل، شرکت های بازرگانی، سازمان های خدماتی و…)

6. بر مبنای ساختار قدرت و اختیار (غلبه قدرت زور بر اختیار، غلبه هنجاری، غلبه منفعت گرایی، ترکیبی و…)

7. سازمان های انتفاعی (فردی، شراکتی و شرکت ها) و غیر انتفاعی (تشکل های مردم نهاد، سازمان های عمومی غیردولتی، سازمان های عمومی، شرکتهای دولتی و…)

8. بر مبنای کارکردهای اجتماعی (پارسونر : AGIL)

هر سیستم اجتماعی برای بقای خود نیازمند 4 کارکرد سازگاری، دستیابی به اهداف، یکپارچگی و نهفتگی (حفظ الگوهای نهفته) است. بر این اساس جذب منابع کافی، تعیین و اقدام برای اهداف، حفظ همبستگی و هماهنگی ها و در نهایت خلق، حفظ و انتقال ارزشهای متمایز سیستم رخ می دهد.

منبع : مبانی سازمان و مدیریت؛ سید محمد مقیمی (-1350)؛ انتشارات راه دان(1393)

برچسب:

اخبار مرتبط